Profielkeuze
Alle leerlingen in het voortgezet onderwijs komen op een punt dat ze moeten kiezen welke vakken ze willen meenemen in hun eindexamen. Om het de leerlingen en vervolgopleidingen makkelijk te maken zijn er 4 profielen waaruit ze kunnen kiezen. Een profiel is een combinatie van vakken.
VMBO-ers kiezen in het 2e jaar, Havo en VWO kiezen in het 3e jaar.
Profielkeuze is moeilijk
Alle jongeren die we hebben gesproken zijn unaniem: profielkeuze is heel moeilijk. Zowel op het VMBO, de HAVO en het VWO wordt de profielkeuze als een te moeilijke stap ervaren die te vroeg komt. ‘Hoe kan ik dat nu al weten!?’ En dat klopt: hersenonderzoek heeft aangetoond dat jongeren niet goed kunnen nadenken over de consequenties van hun keuzes op de lange termijn.
Met een groep HAVO scholieren hebben we in co-creatie manieren bedacht om de profielkeuze makkelijker, leuker en beter te maken.
Basishouding
Het liefst zouden jongeren geen profielkeuze maken. Ze snappen wel dat het moet maar de profielkeuze heeft geen diep gevoelde betekenis voor ze, alleen een rationele betekenis: het systeem zit zo in elkaar; het moet en dus zal het wel goed zijn.
De jongeren die wij hebben gesproken lijken zich er voor af te sluiten: het is lastig en eigenlijk willen ze er niet over nadenken. Dit past bij hoe jongeren zijn: een moeilijk onderwerp (dat niet binnen hun comfortzone past) sluiten ze buiten.
Daarnaast helpt het concept van profielen ze niet: ze denken meer in vakken dan profielen. Ze ervaren de profielen als een beperking: ‘Wat als ik dan een vak wil dat niet in dat profiel zit?’ Ook zijn ze bang dat ze mogelijkheden uitsluiten door een foute keuze. Veel leerlingen uit onze co-creatie groep zouden liever vakken kiezen dan profielen.
Hoe gaat het nu?
Profielkeuze wordt door scholen zorgvuldig begeleid; er zijn volledige lesprogramma’s voor met veel online en offline tools. Toch zijn de leerlingen daar niet tevreden over. Vorm, inhoud en moment (timing) zijn niet optimaal. Maar liefst 46% van de jongeren geeft aan dat de begeleiding vanuit school beter zou moeten. (YoungOpninions)
Het materiaal is te uitgebreid
Alle scholen van ‘onze’ leerlingen gebruiken heel uitgebreide websites en readers waar alles in staat. Maar alles is teveel: leerlingen verdrinken erin; ze hebben teveel om uit te kiezen en kunnen de consequenties van hun keuze niet overzien.
De begeleiding is niet persoonlijk genoeg
Ze zijn onzeker: over henzelf, over wat ze weten, wat ze kunnen en wat ze willen. En dat weten ze. ‘Jongeren willen steeds iets anders! De ene dag vind ik dit leuk, de andere dag iets anders. Hoe kan ik dat een verstandige keuze maken!’ Ze willen meer persoonlijke begeleiding, gewoon gesprekken met iemand ze ze goed kent en die over ze kan nadenken vanuit een groter beeld. Begeleiding bij de profielkeuze is voor jongeren minstens net zo belangrijk dan informatie over profielkeuze.
Ze willen erkend worden in het gevoel dat kiezen heel belangrijk is en willen daar hulp bij. En hoewel de decanen daarvoor binnen een school aanwezig zijn zien jongeren de decaan niet vanzelf als de aangewezen persoon, ze praten liever met iemand die hen kent: bijvoorbeeld de mentor.
De online testen die er zijn worden door de leerlingen als afstandelijk en ‘te makkelijk te doorzien’ ervaren. De testen helpen ze niet.
het materiaal is niet aantrekkelijk genoeg
Jongeren zijn visueel geschoold en misschien zelfs verwend. Veel van het aangeboden materiaal is saai. Waarbij de jongeren de eerste zijn om aan te geven dat niet alles leuk of grappig moet zijn! Een serieus onderwerp vraagt een serieuze vorm; maar een hele dikke gekopieerde reader met voornamelijk tekst staat te ver van ze af.
Oplossing
Oplossingen waar de jongeren mee kwamen gaan vooral over dat het persoonlijker, echter en concreter moet: echte mensen die met ze komen praten over henzelf, want zelf hebben ze geen helder beeld van hun capaciteiten en wensen. Echte mensen die over hun echte beroep komen vertellen, zodat ze een meer concreet beeld krijgen van werken. En alle informatie die ze moeten bekijken graag meer gedoseerd en aantrekkelijker. En beter getimed zodat ze de relevantie ervan begrijpen.
Veel scholen doen het al zo, dat vinden de scholen zelf. Maar toch is er –wat de jongeren betreft- nog veel te winnen en is het leuk ze daar steeds weer bij te betrekken. Want een goede profielkeuze is niet alleen goed voor de jongeren op korte termijn, maar voorkomt uitval op het beroepsonderwijs en mensen die zijn afgestudeerd in het ‘verkeerde’ beroep.
Lees ook: Hoe helpen ouders bij de profielkeuze?